Ngày tôi ký hợp đồng thuê cái xưởng, ông chủ cũ giao lại cho tôi quyển sổ nợ dày cộp 34 trang kèm theo lời nhắn viết tay treo trên bảng gỗ sát cửa với nội dung chỉ một câu: đừng nhận cọc quá 30%. Hồi đó tôi cười rồi quăng cuốn sổ vào ngăn kéo. Về sau tôi mới thấm từng dòng trong đó. Nếu như bạn đang định mở xưởng sản xuất nội thất, có thể bài học tôi nói ra sau đây sẽ đỡ cho bạn vài trăm triệu. Khi dò xưởng sản xuất nội thất, tôi ước gì mình từng thăm dò được mấy chuyện sớm hơn chục tháng.
Chiếc máy cưa bàn mục nát mà tôi không thay thay vì sắm hàng mới
Lúc nhận xưởng, máy tôi phải tính trước tiên là cái máy cưa bàn đời 2014. Anh em trong xưởng hối tôi bán phế liệu rồi tậu con mới. Tôi gọi bên bán máy xin giá: một cái nguyên đai loại tương đương giá 68 triệu. Còn sửa lại cái máy cũ tốn 9 triệu: thay trục, bạc đạn, dây cu-roa và căn chỉnh mặt bàn. Tôi chọn hướng sửa lại. lý lẽ thật ra không hẳn là bớt tiền 59 triệu, mà vì kinh nghiệm của mấy anh thợ ăn chiếc máy này. Một đường cắt làm ra không cháy hơn máy mới chưa được cân chỉnh cho hợp. Mà điều kiện kèm theo là thay dao định kỳ hai tuần mỗi lần, bỏ qua là phôi bị trầy mặt gỗ tức thì. Tôi từng chểnh mảng đúng một tuần và cả mẻ cánh tủ đành đánh lại, mất gần hai ngày công thợ. Tóm gọn, máy cũ không tự nó tệ, chỗ hỏng là ai vận hành có chăm sóc hay chẳng.
Chuyện học được từ cuốn sổ nợ 34 trang tôi được giao
Buổi tối đầu tiên ngồi lại một mình, tôi lật cuốn sổ nợ ra đọc. 5 khách sỉ quen thiếu tổng lại tầm 900 triệu. Trong lúc tiền thuê là 45 triệu đồng tháng. Nghĩa là chủ cũ buộc xoay tiền thuê 20 tháng chỉ để ôm mấy cái khoản chưa chắc thu về được hay không. Anh em làm gỗ đều hiểu, cho nợ chính là cái hố chết người nhất của nghề đóng đồ. Kể từ đó tôi chốt một nguyên tắc ngặt: đặt cọc 40%, giao hàng mới thu số còn lại. Tháng thứ ba, một khách sỉ chuyên đồ gỗ nội thất vốn quen của chủ cũ điện kêu chục bộ ghế kèm lời xin cọc hai chục phần trăm rồi chịu 21 ngày. Tôi nói không. Người đó phật ý một thời gian. Rồi chẳng ai ngờ, anh quay lại gật đầu mức cọc 40%. Lần đó tôi ăn khoảng 60 củ. Thành thật buổi đầu tôi lo mất mối vì thế suýt mềm lòng. Một mất một mối vẫn hơn mất trắng mấy tháng lời.
Không khí keo và bụi gỗ mỗi sớm quyết định năng suất cả ngày
Nếu như ai đã ghé vào xưởng mộc lúc bảy giờ sáng, thì rõ mùi keo công nghiệp với bụi gỗ mịn nó bám trong mũi ra sao. Xưởng tôi diện tích 600m2, chung quanh đều là mái tôn, không khí không lưu nổi. Ba tháng đầu tôi mặc mọi thứ như cũ, kết quả là trung bình 4 lượt người nghỉ ốm mỗi tháng. Có một người thợ chính gọi Tuấn bỏ việc, lý do nói ra ngắn gọn: khó thở do keo nặng mùi. Tôi mới đi mua một bộ hút khí tầm 3kW, đi ống dẫn về từng máy cưa. Tiền tốn khoảng 42 củ cả thiết bị với hệ ống. Cộng thêm thói quen vệ sinh xưởng nửa tiếng trước khi về. Sau, số người nghỉ vì mệt hạ từ 4 lượt hạ còn 1 lượt mỗi tháng. Bạn chớ tính chuyện hút bụi như chuyện phụ. Người thợ cắm tám tiếng giữa bụi mịn thì tay chân mệt từ buổi sáng, đến buổi trưa thì sai lệch nhiều rõ. Tôi coi tiền hút bụi là tiền đầu tư cho sức khỏe không phải khoản chi phí hao.
Món hàng đầu tiên sau khi nhận xưởng là chiếc tủ bếp trả về
Vào tuần thứ hai vận hành, tôi ký đơn cái tủ bếp bằng gỗ sồi đáng 22 triệu, đưa cho một gia đình ở Thủ Đức. Cả xưởng tôi làm hết 6 hôm, giao đúng ngày. Ba bữa sau, khách gọi báo cánh tủ bị cong 2 ly. Đích thân tôi ghé xuống xem, đúng là cong thật. Lý do là ván chưa được đủ độ khô, độ ẩm còn mười bốn phần trăm, mà mức chuẩn cho đồ gỗ trong nhà nên là 8 đến 12%. Tôi gỡ cả bộ tủ mang về, làm lại mất 5 ngày, tự chịu lỗ gần 8 triệu tiền gỗ cùng công. Từ vụ đó tôi đặt luật trong xưởng: phôi đem về để tròn ba tuần tại xưởng rồi mới xẻ. Bản thân tôi dán một tờ giấy khổ A4 ngay cửa kho, ai cắt non là trừ thưởng tháng ấy. Cái buồn cười là đúng người khách Thủ Đức đó sau mách cho tôi thêm đơn nữa, tổng khoảng chín chục triệu. Giả sử lúc đó tôi đôi co cho êm thì mất luôn mối ấy. Nghề mộc giữ chữ tín không hẳn chuyện đạo đức suông, nó là cách sống còn dài hạn đó. Hiện tại anh em muốn nhảy vào nghề này, tôi chỉ nói đúng một điều: chớ thu cọc quá thấp chỉ vì lo mất mối, vì thứ mất đi sau đó là không phải tiền mà còn nguyên cái xưởng bạn đổ mồ hôi gây dựng.