Cuối tháng 9 năm ngoái, nước lên mau hơn tính toán, mình phải gọi ba người khiêng mười hai miếng gỗ gõ lên gác xép lúc hai giờ sáng, vừa khuân một mặt nghe thấy âm nước rỉ vô nền xi măng. Ở nghề mộc bảy năm sau khi khi dứt nghề chạy xe tải, mình hiểu một chuyện: ngay khu ven sông Tiền này, con nước chẳng định đoạt mùa làm của xưởng, nhưng nó định đoạt đám gỗ của mình sẽ giữ nguyên vẹn hay bị mốc. Nếu bạn đang tìm một chỗ làm đồ gỗ mà giá chẳng bị đội qua trời, thì thi công nội thất biệt thự chính là chỗ mình đang làm mỗi ngày và cũng chính là cái tôi muốn kể cho anh chị nghe thật rõ.
Nước ròng rồi nước lớn buộc tôi xếp gỗ theo nhịp nước chứ không theo hợp đồng
Trong quyển sổ của tôi, mình ghi mực nước lịch sử từ 2018 tới 2024, chệnh lệch gần một mét hai. Cái con số đó nghe nhỏ thôi, nhưng đủ để ngập toàn bộ nền mình nếu tôi để gỗ nhầm chỗ. Vì vậy tôi chia nhà xưởng thành 3 mức cao. Nền thấp để gỗ thô chờ cắt. Gác lửng để gỗ đã sấy. Sàn gác trên cùng để đồ đã xong chờ giao cho khách. Nghe dễ vậy thôi, nhưng tôi đã có lần mất tiền bởi xếp sai tầng. Một lần, mình nhận bộ bàn ăn tám ghế gỗ căm xe, đóng gần xong thì trời mưa dầm mấy ngày. Tôi đặt nó ở nền thấp bởi tưởng sẽ giao sớm, không ngờ hơi nước bốc lên, mặt bàn mốc thành từng vệt xanh. Tôi phải bào lại hết mặt bàn, mất 6 triệu tiền công, chưa kể thời gian trễ giao hàng. Từ sau đó, tôi viết cái quy tắc dán trên tường: mọi thành phẩm phải nằm ở gác xép, dù đơn gấp cỡ nào. Nếu khách ở xa hỏi tại sao giao trễ một hai ngày, mình chỉ việc nói thật rằng đang giữ gỗ trên cao cho khỏi ẩm. Chín trong mười người hiểu liền.
Cái máy CNC không thay được mùi gỗ khi bào tay buổi sáng
Cách nay 2 năm, mình mua một máy CNC 3 trục, mong tăng sản lượng gấp đôi. Thật ra nó chỉ hợp với ván ép và MDF, còn gỗ tự nhiên thì khác. đường thớ ven sông đổi hướng liên tục, đặc biệt ở các chi tiết cong như chân ghế uốn, CNC chạy qua là xước thớ ngay. Một lần mình làm một bộ ghế trà cẩm lai, cho máy chạy thô hết các chi tiết, rồi đem ra xem thì bị xước thớ hết mấy chỗ uốn. Mình phải làm lại từ đầu, mất thêm ba ngày công. Sau lần đó, mình nói rõ với khách ngay từ lúc báo giá: CNC chỉ giúp gia công ván công nghiệp nhanh, còn gỗ tự nhiên thì tay thợ vẫn làm chủ yếu. Điều buồn cười là, mỗi buổi sáng mình bào tay một tấm gỗ, mùi gỗ nó bay ra khắp xưởng, máy chẳng làm được điều đó. Khách quen nhiều người nói thật ra họ mua đồ gỗ cũng một phần vì thích cái mùi gỗ mới bào. Nếu ai nói máy móc thay hết thợ, mình nói thẳng: không đúng với gỗ tự nhiên.
Thợ trong xóm nghỉ khi mùa gặt tới và tôi học cách chấp nhận
Mùa gặt tháng ba và tháng 8, mấy thợ phụ của tôi về ruộng, xưởng chỉ còn mình với ông thợ cả sáu mươi hai tuổi. Có một lần, mình nhận đơn tủ bếp cho một nhà ở Mỹ Tho, hứa hai mươi ngày giao. Nhưng đúng lúc ráp cánh tủ, hai thợ chính về gặt hết. Tôi trễ mất 9 ngày. Tôi chọn cách gọi điện xin lỗi trước khi khách gọi tới, nói rõ lý do và bù miễn phí bộ bản lề giảm chấn. Khách không vui nhưng vẫn nhận hàng. Từ đó, mình ghi thẳng vào hợp đồng một dòng: mùa gặt cộng thêm bảy ngày. Nói thẳng ra, tôi đã có lúc bực bởi thợ nghỉ, nghĩ họ chẳng coi trách nhiệm với xưởng. Nhưng sau mấy năm, mình hiểu ra là họ phải hai nghề, nhưng tôi chọn một. Nếu mình muốn giữ họ, tôi phải linh động. Mình trả tiền công theo ngày thay vì theo sản phẩm, để mùa gặt họ về mà không lo mất thu nhập.
Khách quen ở Sài Gòn hỏi một câu khiến tôi đổi cách báo giá
Một chị khách ở quận 7 hỏi tôi: Anh tính giá theo gỗ hay theo công thợ? Hồi đó, mình báo giá theo mét vuông thành phẩm, khiến khách so với mấy xưởng to dùng gỗ công nghiệp, rồi nói tôi đắt. Sau vụ đó, tôi chia báo giá thành ba phần: tiền gỗ theo mét khối thực tế, tiền công theo giờ thợ, tiền hao mòn máy và keo sơn. Ví dụ bộ tủ quần áo hai mét vuông: gỗ bốn triệu hai, công 3,8 triệu, phụ kiện một triệu một, tổng 9,1 triệu. Khách thấy rõ từng khoản, nên ít trả giá hơn. Tôi cũng nói thật với họ: gỗ tự nhiên thì giá nó theo thớ và độ khô của từng tấm, không thể nào rẻ như ván công nghiệp được. Nếu ai hỏi mình bí quyết giữ khách, mình chỉ nói một câu: cứ nói thật số với họ. Bạn đang đặt đồ gỗ và được báo giá theo mét vuông, thử hỏi một câu coi: phần gỗ chiếm bao nhiêu, công công chiếm bao nhiêu? Câu trả lời sẽ cho bạn biết mình đang trả tiền cho cái gì.